CEE Bankwatch Network i Akcija za socijalnu pravdu (ASP) dostavili su Državnoj revizorskoj instituciji prijedloge tema za Godišnji plan revizija za 2027. godinu, sa fokusom na najveće infrastrukturne, energetske i ekološke projekte, upravljanje javnim finansijama i korišćenje značajnih sredstava Evropske unije.

Javna rasprava u okviru koje se mogu dostaviti poredlozi traje još dva dana.

Predložene teme obuhvataju ekološku rekonstrukciju Termoelektrane Pljevlja (TE), LNG terminal i gasnu infrastrukturu u Baru, korišćenje sredstava iz Zapadnobalkanskog investicionog okvira (WBIF), troškove prve dionice autoputa Smokovac-Mateševo, kapitalne investicije Opštine Budva, kupovinu hartija od vrijednosti od strane Vlade Crne Gore, projekat spalionice otpada u Podgorici, korišćenje EU sredstava za energetsku krizu, sprovođenje Reformske agende i efikasnost sistema procjene uticaja na životnu sredinu.

Posebnu pažnju zaslužuje ekološka rekonstrukcija TE Pljevlja, projekta čiji su troškovi prema podacima EPCG porasli sa prvobitno ugovorenih 54,5 miliona na oko 65,5 miliona eura do sredine 2026. godine. Organizacije smatraju da je potrebno nezavisno utvrditi da li su sredstva korišćena ekonomično i efikasno, te kolika je stvarna korist od ukupnih ulaganja i da li su ostvareni planirani ekološki i efekti opterećenja na klimatske ciljeve efekti planirane toplifikacije Pljevalja na ugalj sa rezervnim postrojenjem od 36MW na mazut.

Među prioritetima je i revizija aktivnosti države vezanih za LNG terminal u Luci Bar i prateću gasnu infrastrukturu. U periodu 2023-2026. godine zaključeno je više memoranduma i sporazuma koji predviđaju razvoj ovih projekata, iako terminal nije predviđen usvojenim Prostornim planom Crne Gore. Smatramo da je potrebno ocijeniti da li su odluke zasnovane na pouzdanim ekonomskim analizama i da li su usklađene sa energetskom i klimatskom politikom države, kao i novim finansijskim opterećenjima kroz primjenu regulative ETS (Sistemom trgovanja emisijama) i buduću reviziju.

Značajan javni interes postoji i za način na koji Crna Gora kandiduje i koristi sredstva iz WBIF-a, jednog od ključnih mehanizama finansiranja investicija Evropske unije na Zapadnom Balkanu. Posljednje liste investicionih prioriteta uključuju 154 projekta vrijedna više stotina miliona eura, od kojih su, po mišljenju organizacija, brojni nesprovodljivi, a procedure nedovoljno transparentne.

Organizacije smatraju da DRI treba da ispita i stvarne troškove prve dionice autoputa Smokovac-Mateševo, najvećeg infrastrukturnog projekta u istoriji Crne Gore, imajući u vidu da javnost i dalje nema cjelovit pregled svih troškova povezanih sa projektom, kao ni informacije o aktuelnim sporovima sa izvođačem radova.

U oblasti energetike i zaštite životne sredine predložena je i revizija korišćenja 30 miliona eura EU pomoći za ublažavanje posljedica energetske krize. Prema prethodnim nalazima DRI i analizama civilnog sektora, za značajan dio sredstava nije bilo moguće utvrditi konačnu namjenu, niti ostvarene rezultate, zbog čega je neophodno finalno ocijeniti stvarne efekte ove podrške za građane, privredu i energetsku tranziciju zemlje.

Takođe, predložena je revizija planiranja projekta spalionice otpada u Podgorici. Projekat predviđa postrojenje kapaciteta do 29MW koje bi zahtijevalo sagorijevanje oko 200 hiljada tona godišnje, miješanog kabastog, komunalnog otpada, guma i mulja. Organizacije smatraju da je potrebno utvrditi da li je ovakva investicija usklađena sa EU hijerarhijom otpada, ciljevima reciklaže, cirkularne ekonomije i obavezama koje Crna Gora ima u procesu pristupanja EU.

Prijedlozi uključuju i reviziju sprovođenja Reformske agende i korišćenja sredstava iz Instrumenta EU za reforme i rast, kao i ocjenu zakonitosti i transparentnosti sistema procjene uticaja na životnu sredinu za velike razvojne projekte, uključujući energetsku infrastrukturu.

CEE Bankwatch Network i Akcija za socijalnu pravdu očekuju da DRI kroz odabir tema za 2027. godinu dodatno doprinese transparentnosti, odgovornosti i efikasnijem upravljanju javnim resursima, kao i jačanju povjerenja građana u institucije sistema.

Nataša Kovačević

u ime CEE Bankwatch i Akcija za socijalnu pravdu